Tordères: handleiding bij een gemeente in zelfbeheer…

Posted by & filed under .

In het Oosten van de Pyreneeën ligt het opmerkelijk dorpje Tordères. Het telt honderdtachtig inwoners en staat bekend omwille van de bijzondere manier waarop het op gemeentelijk niveau functioneert. De macht is er aan de bevolking, en aan de participatieve democratie. Een bescheiden maar goed lopend experiment rond zelfbestuur.

Een interview met de voortrekker, burgemeester Maya Lesné.

Torderes staat bekend voor zijn participatieve democratie. Hoe is dit project en zijn team ontstaan?

Met de laatste verkiezingen had de toenmalige burgemeester er wat met zijn pet naar gegooid, en de vorige burgemeester, die veertien jaar aan de macht was geweest, op een nogal onverschillige en technocratische manier, wilde zijn plek terug innemen. Om dit niet te laten gebeuren werd er in het dorp een grootse vergadering georganiseerd, open voor iedereen, ook de jongeren en kinderen.
Er werd geen aandacht meer gegeven aan de verschillen tussen links en rechts, hoewel we moeten toegeven dat de meeste mensen in dit dorp links stemmen. De prioriteit was om samen te beslissen waar we voor wilden opkomen om vervolgens een kandidaat aan te duiden die de belangen van het dorp zou kunnen verdedigen en niet die van zichzelf.
Al vrij snel werden er concrete ideeën naar voor gebracht voor de samenstelling van de lijst en het functioneren van een gemeentelijke bestuursploeg.
Ten eerste moest de bevolking ten allen tijde betrokken worden bij het nemen van beslissingen
Ten tweede mocht de lijst niet enkel bestaan uit notabelen of gepensioneerden, (die meer dan genoeg tijd en/of geld hebben) maar uit “normale mensen”, mannen en vrouwen in gelijke mate
vertegenwoordigd, mensen van alle leeftijden, en dit zonder werklozen of inwijkelingen uit te sluiten.

Hoe zijn de verkiezingen verlopen?

Van de twintig mensen die weerhouden waren, hebben er zich uiteindelijk elf kandidaat gesteld om zich tegenover de bestaande lijst te positioneren. We wonnen met 86 tegen 20 stemmen.
De gemiddelde leeftijd van onze ploeg ligt nu rond de veertig, wat wel wat problemen met zich meebrengt: velen hebben een druk leven en een gezin, en de deelname aan de raad vraagt tijd en energie.
Ik ben uiteindelijk aangewezen als burgemeester omdat ik toenertijd werkloos was, en ik dus meer tijd had.
Het moet ook gezegd dat ik geen blad voor de mond neem. Belangrijk is dat het burgemeesterschap in feite voor eender wie van ons had kunnen zijn.

Wat zijn de prioriteiten in het dorp?

“We staan stil, denken na en dat is geen probleem” is ons partijmotto.
Concreet hebben we volgende vier peilers vastgelegd:
Ten eerste willen we kost wat kost onze school behouden. Dat is nodig om ons dorp levend te houden. Een kwart van de inwoners is minderjarig. Dit willen we, zelfs al legt dit beslag op de helft van ons budget.
Ten tweede willen we onze gemeentelijke medewerkers behouden, ook kost wat kost. Het gaat over de gemeentesecretaris en een polyvalente medewerker.
Verstedelijking is een belangrijk punt waar we over willen nadenken, hoe weerstand bieden aan de druk vanuit Perpignan, landbouwzones en natuurgebieden beschermen.
Ten vierde het aangename leefklimaat behouden.

Hoe participeren de inwoners in de besluitvorming?

Voor de eerste gemeenteraad hebben we een brief gestuurd naar alle inwoners. Ze konden zich inschrijven in de gemeentelijke en buiten-gemeentelijke commissies van hun keuze. Maar dit was nog te strikt, dus zijn we voor nog meer openheid gegaan, iedereen, kinderen en jongeren inbegrepen, mag deelnemen aan eender welke commissie op eender welk moment. Er bestaan vijf gemeentelijke commissies: Werken, milieu en landbouw, financiën, Sociale zaken, verstedelijking. Sommige commissies zijn gemeente overschrijdend, zoals bijvoorbeeld de feestcommissie, die zeker intergenerationeel is: van vier tot negentig…

Hebben deze commissies een reële rol?

Ja, drie kwart van de essentiële beslissingen worden genomen in deze commissies, die min of meer op een vast ritme plaatsvinden. De beslissingen worden niet opgetekend als er te lage opkomst is. In dat geval wordt de besluitvorming op hold gezet. “Het interesseert jullie niet, dus zullen we er opnieuw over praten wanneer we terug gemobiliseerd zijn.” Het is niet de bedoeling om in de plaats van allen te beslissen. Wanneer er wordt gezegd dat het aan de verkozenen is om het werk te verrichten antwoord ik dat het beter is om er samen onze schouders onder te zetten. Het is gezonder om een beslissing met meerderen te nemen, zelfs al duurt dat langer, zelfs wanneer we op de vingers worden getikt omwille van het uitstel. Toegegeven, deze manier van doen botst soms met de gewoonten van de inwoners.

Hoe verhouden de commissies en de gemeenteraad zich tegenover elkaar?

Neem het voorbeeld van de commissie Werken, waarvan openlijk gezegd mag worden dat ze een succes is. De inwoners komen samen, per straat of wijk, ze lijsten de problemen op en stellen oplossingen voor. Wij in de gemeenteraad zoeken het geld en kijken of een bepaalde oplossing wenselijk is, door het advies van experts te vragen. Vervolgens wordt het dossier aan de inwoners voorgelegd, en zijn het zij die beslissen. Het is uiteindelijk hun geld, en dus aan hen om het te verdelen, en iedereen is zich welbewust van financiële grenzen. Het is vaak moeilijk om de werking van een gemeentelijk budget te begrijpen. We moeten erkennen dat de commissie voor Financiën weinig succes heeft. De mensen voelen zich niet competent. Nochtans is inzicht in het gemeentelijk budget en de werking ervan van primordiaal belang. Zonder hun kundigheid waren we al lang verloren.
Vaak, zijn budgetten en delicate onderwerpen het voorwerp van officieuze bijeenkomsten, of men debatteert erover, onderzoekt, en bereikt een akkoord. Daarna worden de officiële beslissingen in de open gemeenteraad op twee minuten genomen. Voor niet-ingewijden zijn de beslissingsprocessen vaak onbegrijpelijk en dat is in mijn ogen nefast. Op lange termijn is er geen gevoel van betrokkenheid.
Het probleem van dit systeem heeft te maken met de verzwakking van het engagement. Na de euforie van het begin, begint de participatie te dalen. Je moet elke dag inwoners gaan opzoeken om hen te laten deelnemen, wat het meest vermoeiende is. Zelfs al blijkt deze niet betrokkenheid vaak een teken van vertrouwen in de gemeenteraad te zijn.
Aanvankelijk stelde een aantal mensen ook de participatie van de jongeren in vraag.
Door de participatie van de jongeren moesten de volwassenen zich wel engageren.
Het is ook een oefening in het overbrengen van informatie zowel naar jongeren als volwassenen toe.
Hoe moeilijk ook, het is belangrijk dat kinderen de geschiedenis van hun dorp kennen. Zelfs al zijn ze van nature een beetje conservatief.

Is het moeilijk om onder deze omstandigheden burgemeester te zijn?

In feite is het veel makkelijker en veel dankbaarder. Het is waar dat je vaak meegenomen wordt om de projecten van anderen te ondersteunen. Maar als de anderen mijn visie echt niet tegemoet willen komen kan ik nog altijd ontslag nemen…
Een burgemeester kan zich wel eens eenzaam voelen, moet leren discussiëren, vertrouwen en discreet zijn. Er zijn momenten dat je niet in de gemeenteraad zit of in commissies, maar in de intimiteit van families. De eerste die geroepen wordt in het geval van noodsituaties is de burgemeester. Soms kom je in geheime zones, die geheim moeten blijven. Maar dat isolement is niet dramatisch, als je van dialoog en je dorp houdt…

De manier waarop jullie dorp functioneert is niet hetzelfde als hoe de wereld daarbuiten functioneert…

Het is daar dat het altijd spannend wordt, op de hogere niveaus, in de ellenlange vergaderingen die veel energie en tijd vragen. Want daar zit je alleen, er is geen samenwerking, het feit dat je een vrouw bent en jong, maakt het er niet gemakkelijker op. Op dat moment geeft het kracht te weten dat het dorp achter je staat en dat je hun belangen verdedigt…

Kan je een voorbeeld geven van een confrontatie die Tordères al is moeten aangaan?

We hebben een legendarisch partijtje armworstelen met de prefect geleverd, voor wat betreft de brandveiligheid. Tordères is een “Rode Zone”, de verzekeringskosten zijn zeer hoog, wat een oneerlijke sociale selectie in gang houdt, en, wanneer je huis afbrandt kan je het niet laten herbouwen.
De maatregelen die voorgeschreven worden door de staat kunnen niet van het beperkt gemeentelijk budget betaald worden. Als de staat iets oplegt, moet dit ook door de staat betaald worden. De prefect probeerde dorp per dorp onder druk te zetten, maar we hebben een collectief opgericht, met de gemeenten uit Aspres, want hier bestaat sinds het verzet een sterke solidariteit.
Het collectief bestaat nu uit 50 gemeentes, en breidt steeds maar uit over heel het zuiden. We vragen een herziening op nationaal niveau van dit veiligheidsplan door technocraten bedacht.

Wat met het windmolenproject in jullie regio?

Het was een project van de ComCom-communauté des communes. De grootste gemeenten waren voor, maar toen de vraag aan de kleintjes werd gesteld zag je een ander verhaal…We zijn niet tegen zonne- of windenergie, in tegendeel… We hebben zelfs geen problemen met het uitzicht in het landschap. Maar we wilden ons geen project laten opleggen door grote reuzen zoals Suez en Areva, waar de geproduceerde energie niet teruggaat naar de gemeente. Het is een gevecht van twee jaar geweest, maar we hebben gewonnen en het project gaat niet door.

Ter afronding?

Dat we qua aanpak, ideeën enzovoort veel leren van Marinaleda, dorpje in Andalousië

http://www.article11.info/?Torderes-commune-autogeree-mode-d’emploi